Riêng tháng Chạp. Đâu đâu cũng là những tòa nhà lộng lẫy. Với hoa là gia đình nghệ nhân Nguyễn Ninh.
Nhưng như nhà nghiên cứu Giang Quân vẫn nói. Cũng bắt đầu nghĩ đến bàn giao cho con cháu.
Tôi cũng như bất kỳ ai làm dâu. Con cháu họ Lê sống cạnh đền nay đã phát triển đến hơn 30 nhân khẩu.
Và cả mấy gia đình khác trong họ cũng thế. Không gian ngày càng hẹp hơn. Để một năm mới dùng. Phải đi ở nhờ. Ông Hùng tâm tình: "Nhà tôi cứ thế hệ trước ra đi. Anh cứ một mình làm thể nghiệm với các loại hạt giống. Mà dở cũng không thiếu. Ông Hai Ninh bảo: "Giờ đất ít. Phần đất của gia đình không thỏa ước mơ chăm hoa. Cây cảnh của gia đình ông Hai Ninh kén khách. Làm hoa vất vả mà vui. Người làng vẫn gọi là Hai Ninh.
Chẳng còn dấu vết nào của một làng hoa ngàn tuổi. Nhìn trên bản đồ. Những tuyến phố chung quanh hồ Hoàn Kiếm tấp nập xe pháo từ sáng đến tối. Khi tỉnh thành mở đường dạo ven Hồ Tây. Ở giữa trọng tâm đô thị. Với gia đình tôi. Mà ta đã thấy như ở một cõi khác. Mồng một hoặc những ngày lễ gia đình mới mở cửa. Rất nhiều bạn bè thấy. Dân cày? Nhưng Dũng không nghĩ thế. Gia đình tôi chủ yếu trồng lan và trà.
Có người nghĩ gia đình ông Hùng "giữ" đền để tư lợi. Một trong số ấy là đền Bà Kiệu. Chỉ cách đường một quãng ngắn. Nghệ nhân Hai Ninh tâm tình. Trông giống một nông dân hơn là một chàng trai Hà thành. Tôi đã gần 80 tuổi. Đập vỡ ra thành các viên đất. Vừa để bán. Con trai tôi là nhà khoa học. Giờ. Là hậu duệ của bà Lê Thị Kiệu. Bà Lê Thị Kiệu đã đứng đầu việc mở mang.
Một phần khu vườn của nghệ nhân Hai Ninh giờ đã là căn vi la cho thuê. Bà Kiệu. Ngắn lắm. Cách ở sao cho hiệp chốn uy nghiêm". Ai lại đi làm. Còn là giá trị dòng họ. Thuê đất làm hoa. Chỉ có thể trồng những loại cây cao cấp. Những tưởng cây hoa Nghi Tàm chỉ còn là quá vãng thì mầu xanh vẫn dai sức vươn lên. Căn nhà ông Hùng như chiếc bao diêm.
Hậu cung của ngôi đền vẫn còn lưu giữ được nhiều cổ vật quý. Rộng chừng 6 m2. Chỗ góc đường Đinh Tiên Hoàng - Hàng Dầu chính là con cháu họ Lê. Ngày nghỉ. Nếp nhà của người Hà Nội không bó gọn trong những lời ăn. Giờ. Khi "cơn lốc" bê-tông kéo đến Nghi Tàm. Nhưng rễ phải thoáng. Con cháu trong nhà đều được giáo dục tinh thần từ nhỏ. Lan và trà của nghệ nhân Hai Ninh thuộc hàng đắt nhất Hà Nội vì sự kỳ công như thế.
Ngay cả khi Nghi Tàm không còn đất trồng hoa. Từ đó. Chăm cây. Nếp xử sự. Ông và các con "vật" bùn Hồ Tây lên phơi khô. Chỉ có loại đất ấy mới đáp ứng được. Người ta đến nhà tôi mua hoa nườm nượp. Cây hoa gắn bó với ông bà suốt cả đời người. Ông bà Hai Ninh đều là người Nghi Tàm. Cuộc sống vẫn đang có nhiều biến động.
Nhưng ông bà vẫn dành một diện tích đáng kể để trồng hoa. Điều khiến người ta bất thần khi gặp nghệ nhân Hai Ninh là ông kiêu hãnh truyền thống trồng hoa cây cảnh của gia đình vẫn được giữ vững.
Tình người. Cách chơi truyền thống trọng hương hơn sắc. Những giống hoa làm đẹp cho tỉnh thành. Nhưng không.
Điều xấu. Điều tốt đan xen. Cơ nghiệp gây dựng cũng từ những bông hoa. Năm nào cũng gọt từ 700 đến 1. Người ta chẳng thể nào vô tâm khi dành cả năm coi ngó những cây có thế "mẫu tử". Ông tường tận trồng lan. Bởi thế những chậu lan còn "leo" lên cả tầng thượng. Ở Nghi Tàm. Bà Hùng về làm dâu họ Lê nay đã nửa thế kỷ tâm tình: "Trước đây cứ nói đến thờ cúng là mọi người quan niệm mê tín nặng nề.
Cặp vợ chồng già bao năm xoay trở trong cái "bao diêm" ấy. Ngoài giờ làm vườn ở công ty. Công tác bên Viện dược chất. Nên anh chàng thi Đại học Nông nghiệp Hà Nội. Dẫu rất chật chội. 000 củ". Ở đây. Đấy chính là những giá trị linh tính.
Cháu nội nghệ nhân Hai Ninh có nước da đen cháy. Mùa nước cạn. Cây cảnh có cái hay như vậy. Trong khi đó. Người còn gắn bó nhất với cây. Cách khác. Vì làm đẹp cho đời". Đền vốn có tên là Thiên Tiên điện. Trong cái riêng của gia đình lại có cái chung của cộng đồng như thế.
Mười bốn tuổi. Đã có đến dăm bảy chục chậu địa lan. Mà còn là tình yêu mãnh liệt đối với truyền thống gia đình.
Cây giống. Xúc tiếp với gia đình ông Hai Ninh. Hồi Dũng thi Đại học Nông nghiệp. Vì thế tôi sẽ giao cho hai người cháu là Lê Xuân Điều và Bùi Anh Tuấn. Ông "thừa kế" trách nhiệm "tay hòm.
Nhưng ngay bên hồ. Cây bình dân hơn. Ông bà Hai Ninh vẫn bền chí nghề cũ. Hiện. Bán đảo Nghi Tàm như một cánh hoa bồng bềnh trên sóng nước Hồ Tây.
Nhất là dịp Tết. Xây dựng đền và dân gian đã lấy tên bà đặt cho tên đền. Giờ làm kỹ sư tại Công ty Công viên Cây xanh Hà Nội".
Khi về làm dâu nhà họ Lê tôi mới hiểu thêm. Cả ông lẫn cháu vẫn chưa thôi nguôi ngoai tiếc nhớ.
Chỉ rằm. Vừa cho đỡ nhớ. Sống ngay cạnh nơi thờ cúng. Điều đó góp phần tạo nên một đại gia đình nền nếp.
Vì khách vào tự do khó dòm được. Đền Bà Kiệu góp phần tạo nên nét duyên của hồ Hoàn Kiếm.
Vào hậu cung của ngôi đền. Khổ sở cũng chỉ vì trách nhiệm với dòng tộc và cao hơn nữa là giá trị văn hóa của cả cộng đồng. Diện tích đất không còn nhiều. Năm 2005. Tôi không khỏi kinh ngạc khi biết ngôi đền vẫn được trông nom bởi con cháu. Ngành văn hóa dùng phần ngoài phục vụ khách tham quan.
Gia đình khá giả. CHÍ DŨNG. Trai Hà Nội. Như con người trọng cốt cách hơn vẻ bề ngoài. Diện tích đất hẹp. Rồi cái đẹp sẽ chiến thắng. Thỉnh thoảng vẻ bề ngoài bừa kia làm ta mất đi cơ hội khám phá những nét đẹp ẩn giấu bên trong.
Nghề làm hoa. Nguyễn Tiến Dũng. Nhưng không gian vẫn phủ kín mầu xanh của cây và hoa. Bởi Hà Nội vẫn có những con người dai sức giữ giàng nếp nhà. Con cháu họ Lê đảm nhiệm chăm sóc đền (bài ký trùng tu đền năm 1886 do Nguyễn Huy Kỷ biên soạn nói rõ điều này).
Nhiều địa phương phát triển nghề hoa. Linh thiêng như hàng trăm năm nay vẫn thế. Tôi chợt nhận ra. Không có điều kiện để làm mướn việc đòi hỏi sự tường tận này. Đó là kết quả của những ngày lăn lộn ngoài vườn chăm hoa. Nên chồng từ bàn trắng tay. Đã bao năm trôi qua mà con cháu họ Lê vẫn tiếp tục làm nhiệm vụ từng được khắc trên bia đá.
Cách nói. Những thế cây luôn được gửi gắm trong đó đạo nghĩa. Không trồng các loại cây đại trà như trước được. Lan và trà ưa ẩm. Anh còn tự lập một phòng thí điểm riêng trên gác hai. Người mua thường chọn những loại hoa. Gần 80 tuổi. Hoa. Không tơ hào một mét vuông không gian thờ phụng của ngôi đền.
Rể của nhà này đều phải học cách ăn. Hay có. Nghệ nhân Hai Ninh bảo: "Trong các cháu có cháu Dũng kế nghiệp tôi. Người trực tiếp chăm chút đền là ông Lê Mạnh Hùng. Con cháu tập kết lại gọt thủy tiên. Mấy hộ gia đình sống cạnh đền. Cũng là ngót tám thập kỷ ông gắn bó với ngôi đền. "Những năm 80. Vườn cây và cả ngôi nhà có phòng thí nghiệm của gia đình Dũng được ông bà cho cũng bị thu hồi để lấy đất mở đường.
Thờ Mẫu Liễu Hạnh. Chúng nó sẽ thay tôi chăm nom đền. Trong một lần như thế. Cụ Lê Văn Thực. Buồn cười. Chỉ riêng trên tầng ba của căn nhà. Không gian êm ấm. Ông mới dằn lòng xây nhà cho thuê. Bà Hai Ninh đã gánh hoa đi bán ở chợ Đồng Xuân.
Hai người nên vợ. Vẻ đẹp ấy khiến Nghi Tàm trở nên "làng biệt thự" hấp dẫn nhất Hà Nội. Trà theo nếp cũ. Ta có dịp khám phá nhiều điều ham thích. Bao nhiêu kinh nghiệm trồng cây của gia đình được kỹ sư trẻ Nguyễn Tiến Dũng dồn cả vào để ươm những mầm xanh.
Đời sau sẽ nối tiếp nghĩa vụ. Đổi thay của Nghi Tàm có thể coi là hình ảnh đại diện cho một Hà Nội đang biến đổi.
Nhưng các hộ gia đình vẫn giữ một khoảng sân để làm lối ra vào hậu cung. Nhưng tình ái ấy vẫn được bảo lưu theo cách này. Trên kính dưới nhường giữa thời buổi nhiều biến động. Chìa khóa" ngôi đền từ tiên tổ. Nơi nhiều người nước ngoài đến thuê nhà. Gia đình gặp khó khăn vì phải mất nhiều năm mới làm ra được một chậu cây đẹp mà mãi không gặp khách.
Thời cục có những biến thiên. Bao năm vất vả. Sau này. Ngôn ngữ. Phía hậu cung gia đình ông Hùng quản lý. Vẫn có chốn bình yên. Thế "bạt phong hồi đầu" (nhắc nhở con người luôn phải nhớ gốc tích). Mỗi dịp làm cây là một dịp nghệ nhân Hai Ninh lại răn dạy con cháu.
". Vợ chồng con cái quần quật ngoài vườn từ sớm đến hai giờ chiều mới được ăn sáng.
No comments:
Post a Comment